Khoisan: de allereerste inwoners

De San of Bosjesmannen waren nomadische jagers en verzamelaars en worden gezien als de oorspronkelijke bewoners van Zuid-Afrika. Op oude rotstekeningen is te zien dat de zij eerst in heel Zuidelijk Afrika de hoofdbewoners waren. Toen de zwarte veeboeren en landbouwers uit het Noorden en later ook de kolonisten uit Europa naar Zuid-Afrika kwamen, werden de San steeds verder het binnenland in gedreven tot zij uiteindelijk alleen nog maar in de onherbergzame woestijn van Kalahari te vinden waren. De San staan bekend om hun levenswijze als jagers en verzamelaars; een manier waarop in de prehistorie alle mensen leefden. Ze leefden meestal in familiegroepen en omdat ze door hun leefstijl regelmatig rond moesten trekken hadden ze weinig bezittingen.


De Khoikhoi zijn de mensen die aan de Kaap woonden toen de eerste Europeanen in 1488 aankwamen. Omdat de Europeanen de taal van de Khoikhoi niet konden verstaan noemden ze de mensen waarmee ze handel probeerden te drijven de 'Hottentotten' of stotteraars. Deze benaming wordt tegenwoordig als beledigend gezien en wordt daarom niet meer gebruikt. De Khoikhoi waren nomadische veehouders die leefden in groepen van 30 tot 50 hutten. Telkens wanneer de schapen het gebied hadden kaalgegeten, of wanneer er iemand uit het dorp overleed, gingen ze op zoek naar nieuwe weidevelden. Met de komst van de kolonisten zijn veel Khoikhoi verjaagd en vermoord. Tegenwoordig zijn er weinig Khoikhoi te vinden in Zuid-Afrika en degenen die er nog zijn verblijven in het warme droge Richtersveld Nationaal Park in Noord-Namakwaland.


De San en de Khoikhoi worden vaak samen de Khoisan genoemd. De twee volken zijn vaak wat lichter gebouwd en hebben een wat lichtere huidskleur dan de andere Zuid-Afrikaanse volken.


De Khoikhoi werden al ten tijde van het Nederlandse bewind vrijwel geheel in de koloniale samenleving opgenomen. De meeste als knechten en meiden van vrijburgers, vooral van de boeren in het binnenland op zogenaamde ‘plase’. Kinderen van Europese vaders en Khoikhoi-moeders kwamen veel voor.
De San lieten zich minder goed in de koloniale samenleving opnemen. Ze verdedigden hun jachtgronden tegen de boeren en probeerden die te verdrijven, dikwijls met succes. De VOC keurde daarom in 1777 hun uitroeiing goed waardoor vele San-mannen werden gedood en vrouwen en kinderen tot slavenarbeid werden gedwongen. Tenslotte trokken de overgebleven San steeds verder het binnenland in.


De Khoisan gaan tegenwoordig grotendeels op in de gekleurde bevolking van Zuid-Afrika. Nog maar weinig mensen leven volgens de oude tradities. Dit heeft er onder meer mee te maken dat de oude jachtgebieden van deze volken zijn bewoond door andere groepen of tot natuurpark gemaakt zijn. Daarnaast heeft contact met andere volkeren de afgelopen eeuwen voor vermenging en cultuurverandering gezorgd.


Verder kijken:
In 1981 maakte regiseur Jamie Uys de film The Gods Must Be Crazy. Een komische speelfilm die zich afspeelt in Botswana en Zuid-Afrika. In de film speelt N!xau de bosjesman Xi, die zijn hele dorp in verwarring brengt als hij een leeg coca-colaflesje vindt in de Kalahari. Het flesje is uit een vliegtuig geworpen, maar de bosjesmannen denken dat het vreemde voorwerp afkomstig is van de goden. Omdat het flesje slechts ruzie en chaos veroorzaakt, krijgt Xi opdracht het van de rand van de wereld af te gooien. De film werd een wereldwijd succes en er volgden meerdere delen. Veel mensen zijn echter kritisch over de manier waarop de San worden neergezet.

Bronnen en verder lezen


  • Op de website van South-African history online valt nog veel meer te lezen over de San en de Khoikhoi.

  • Schadeberg, Hulme, Lewis-Williams (2002) The San of the Kalahari. Pretoria: Pretoria Boekhuis.

  • Rush, Parkington (2010) San Rock engravings: marking the Karoo landscape. Kaapstad: Struik.

  • Boonzaier, Emile (1996) The Cape herders: a history of the Khoikhoi of southern Africa. Kaapstad:David Philip Athens: Ohio University Press.

Meer over dit onderwerp

Filmposter 'The Gods must be Crazy'Filmposter 'The Gods must be Crazy'
Tekening van een bosjesmanTekening van een bosjesman
X
Loading