Apartheid

Apartheid is een van de weinige Nederlands-klinkende woorden die we als leenwoord in veel andere talen tegenkomen. Toch is apartheid geen oorspronkelijk Nederlands woord, althans niet in de betekenis die we hier bespreken. Het oudste Nederlandse citaat waarin het woord apartheid voorkomt, dat te vinden is in het WNT (het Woordenboek der Nederlandse taal), dateert uit 1931. Dat is dus helemaal niet zo lang geleden. In dit fragment had het woord de betekenis van ‘het heel bijzondere, het buitenissig mooie’. Het woord apart is afgeleid van het Oudfrans: ‘a part’ betekende ‘deel, kant’.

De oorspronkelijke Nederlandse betekenis lijkt dus helemaal zo negatief nog niet. Toch zijn er veel Nederlanders die zich beschaamd voelen als ze het woord ‘apartheid’ langs horen komen in een andere taal. Nederlanders herkennen ‘apartheid’ als een ‘typisch’ Nederlands woord en voelen zich hierdoor ook verantwoordelijk voor zijn nieuwe betekenis. De betekenis ‘rassenscheiding’, waar het woord tegenwoordig vooral mee geassocieerd wordt, is echter niet in het Nederlands maar in het Afrikaans ontstaan. Omdat de hele wereld via kranten en journaals meekeek naar wat er zich in de vorige eeuw in Zuid-Afrika afspeelde, en iedereen het over de verschrikkingen van ‘apartheid’ had, is het woord overgenomen in bijna elke taal van de wereld. Het woord is een ‘internationalisme’ geworden.

Ook in Nederland is ‘apartheid’ met zijn nieuwe betekenis als leenwoord in de taal opgenomen. In 1956 verscheen het voor het eerst met de betekenis ‘segregatie op grond van ras’ in een woordenboek. Deze nieuwe betekenis heeft in Nederland de oude betekenis ‘het heel bijzondere, het buitenissig mooie’, zelfs bijna in zijn geheel verdrongen.

De term apartheid werd in Zuid-Afrika voor het eerst in deze betekenis gebruikt in de jaren 30 van de vorige eeuw.  De term verwierf zijn bekendheid in een politieke slogan van de Afrikaner Nasionale Party in de vroege jaren 40. Deze partij predikte een ideologie die gebaseerd was op segregatie van verschillende rassen. Segregatie wil zeggen: afgescheiden. In 1944 zei D.F. Malan, een van de belangrijkste partijleiders van de Nasionale Party, dat hij liever het woord ‘apartheid’ gebruikte dan het woord ‘segregatie’ omdat die laatste ‘afsluiten’ suggereert. Apartheid geeft volgens Malan verschillende rassen de kans om zichzelf te ontwikkelen op hun eigen manier. Met deze gedachte prominent in hun campagne lukt het de partij in 1948 om aan de macht te komen.

Vanaf 1948 zal de Nationale Partij een Afrikaner machtsmonopolie in de politiek vestigen dat ruim 40 jaar stand weet te houden. Al snel blijkt dat apartheid geen gelijke kansen van ontwikkeling voor alle rassen betekent zoals aangekondigd in de campagnes. Apartheid blijkt een politiek machtsspel dat garandeert dat alle macht bij de blanke minderheid blijft. Door middel van een groot scala aan apartheidswetten krijgt de blanke regering het doen en laten van haar gekleurde bevolking vrijwel volledig onder controle. De nagestreefde apartheid omvatte alle aspecten van het dagelijks maatschappelijk leven: werk, wonen, seksualiteit, etc. en roept dan ook snel een grote weerstand op van over de hele wereld. Het duurde niet lang voordat uit verschillende hoeken het verzet van zich laat horen en nadat apartheid ruim 40 jaar de boventoon heeft gevoerd, wordt zij in 1990 afgeschaft. Het einde van apartheid en het begin van het ‘nieuwe’ Zuid-Afrika. De wederopbouw blijkt echter een moeilijk proces. Grote groepen mensen zijn het vertrouwen in elkaar en in hun land kwijtgeraakt waardoor het lastig is deze mensen weer bij elkaar te brengen. Daarnaast heerst er tot op de dag van vandaag nog grote ongelijkheid in Zuid-Afrika. Grote aantallen arme mensen zitten in townships zonder een baan om verder te komen terwijl de mensen die zich dankzij apartheid verrijkt hebben, zich nog altijd in hun grote villa’s achter hoge hekken verschansen. De periode van 1990 tot aan de verkiezingen van 1994 was een tijd van grote onrust in Zuid-Afrika. Blanke mensen waren bang voor wraak van de mensen die zij decennia lang onderdrukt hadden en de zwarte en kleurlingenbevolking ruziede over wie de nieuwe macht moest krijgen, en hoe die benut moest worden. In vier jaar tijd vielen er meer doden door politiek geweld dan tijdens veertig jaar apartheid en vrede leek ver te zoeken.

Dankzij de Waarheids- en Verzoeningscommissie van Desmond Tutu in 1995 zijn veel verschrikkingen van apartheid openbaar gemaakt. Hierdoor kan niemand meer om apartheid heen en heeft het een plekje kunnen innemen in de collectieve geschiedenis van Zuid-Afrika. Dit soort initiatieven helpen het land om stapje voor stapje verder te komen en het ‘nieuwe’ Zuid-Afrika waar te maken.

Bronnen en verder lezen
  • De etymologiebank zoekt naar de betekenis van woorden. Op deze pagina kun je meer informatie vinden over de ontstaansgeschiedenis van het woord apartheid.
  • Op de pagina van het WNT kun je alle geschreven Nederlandse woorden vinden vanaf de Middeleeuwen tot nu!
Meer over dit onderwerp
Links D.F. Malan die het woord 'apartheid' introduceerde als vervanger voor 'segregatie'. Bron: Zuid-Afrikahuis.Links D.F. Malan die het woord 'apartheid' introduceerde als vervanger voor 'segregatie'. Bron: Zuid-Afrikahuis.
X
Loading