Europese kunstenaars in Zuid-Afrika

De eerste Europese kunstenaars in Zuid-Afrika hadden vooral een beschrijvende functie. Kolonisten ontdekten steeds meer landen waarachter telkens weer een volledig nieuwe wereld schuilging. De achterblijvers in het moederland wilden graag een beeld bij deze net ontdekte, vreemde landen. Fotografie of film bestonden nog niet waardoor deze taak bij de kunstenaar kwam te liggen.

De eerste afbeeldingen van Zuid-Afrikaanse taferelen verschenen als illustraties in reisbeschrijvingen. Het gebeurde veel dat een kunstenaar in Europa zelf een landschap verzon met behulp van de verhalen die hij hoorde. Het is dus maar de vraag of je deze afbeeldingen al Zuid-Afrikaanse kunst mag noemen. Zeker is dat deze tekeningen en schilderijen ten grondslag liggen aan veel kunst die later op Zuid-Afrikaanse bodem gemaakt werd. Deze eerste afbeeldingen zijn echter vaak onnauwkeurig en overdreven.

Behalve landschappen waren ook afbeeldingen van het natuurleven of ‘inboorlingen’ erg populair bij de thuisblijvers. Hierbij deed het er maar weinig toe of er enige kunstwaarde aan een afbeelding zat. Veel belangrijker was dat het tot de verbeelding sprak en aanvulling gaf bij de verhalen van avonturiers. Pas met de komst van de Britten naar Zuid-Afrika kwam het koloniale kunstleven een beetje op gang. De kunst had nog altijd voornamelijk een beschrijvende rol, maar het werd ook steeds belangrijker dat een schilderij een zekere artistieke waarde meekreeg.

George French Angas (1822-1886) was een Engelse ontdekkingsreiziger die in 1846 voor twee jaar naar Zuid-Afrika ging. Hier maakte hij een serie van tekeningen en schilderijen die werden uitgegeven onder de titel The Kafirs Illustrated. In dit boek waren landschappen van de Zuidelijke kuststrook van Zuid-Afrika en afbeeldingen van de lokale bewoners te zien. Geïnspireerd door deze ontdekkingskunstenaar kwam ook John Thomas Baines (1820-1875) in 1849 naar Kaapstad toe. In eerste instantie was Baines geen beroepskunstenaar maar al gauw raakte hij aan het werk als landschaps- en portretschilder en werd hij uiteindelijk zelfs officieel oorlogsschilder tijdens de Britse Grensoorlogen tegen de Xhosa.

Baines onderscheidde zich van zijn voorgangers, doordat hij er ondanks zijn overtuigende realisme een typisch negentiende-eeuwse Romantische schilderstijl op na hield. Hierdoor was Baines één van de eerste kunstenaars in Zuid-Afrika die kunst niet alleen zag als werktuig van de zuivere weergave, maar die vond dat kunst ook een waarde op zichzelf heeft. Dit werd nog eens versterkt door de fotografie die zich in de negentiende eeuw begon te ontwikkelen. De fotografie nam immers de rol van het vastleggen van de werkelijkheid over waardoor de kunst zich meer op andere aspecten van de weergave kon richten.

Baines is vandaag de dag vooral bekend om zijn gedetailleerde schilderijen waarin hij een uniek beeld geeft van het koloniale leven in Zuid-Afrika. Een deel van zijn schilderijen en tekeningen uit zijn Zuid-Afrikatijd zijn opgenomen in zijn boek Scenery and Events in South Africa.

Bronnen en verder lezen


  • Wallis, John Peter Richard (1976) Thomas Baines: his life and explorations in South Africa, Rhodesia and Australia. Kaapstad, Rotterdam: A.A. Balkema.

Meer over dit onderwerp

Plaat van de Genadendalmissiepost uit "The Kafirs Illustrated" door George French Angas (1849)Plaat van de Genadendalmissiepost uit "The Kafirs Illustrated" door George French Angas (1849)
Schilderij van Thomas Baines uit 1857: De kunstenaar zelf te midden van een groep San.Schilderij van Thomas Baines uit 1857: De kunstenaar zelf te midden van een groep San.
Afkomstig uit de Elliotcollectie van de Kaapse archieven. ca. 1700. Kunstenaar onbekend. De vorm van de Tafelberg is op deze afbAfkomstig uit de Elliotcollectie van de Kaapse archieven. ca. 1700. Kunstenaar onbekend. De vorm van de Tafelberg is op deze afb
X
Loading