Kunst voor de kunst

De overgang van kunst in Zuid-Afrika van illustratie ter verslaggeving naar op zichzelf staande kunstwerken vond plaats in de jaren zeventig en tachtig van de negentiende eeuw. In deze tijd kreeg de fotografie vaste voet in Zuid-Afrika en dit was dan ook geen toeval. De komst van deze techniek maakte het zuiver afbeelden in de kunst overbodig. Ter opvolging hiervan waaide uit Europa de l’art pour l’art- of de ‘kunst omwille van de kunst’-gedachte over. Volgens deze slogan mag een kunstwerk geen morele of didactische functie hebben maar moet een kunstwerk puur als kunst behandeld worden.


Hendrik Pierneef (1889-1957) was een van de eerste kunstenaars uit Zuid-Afrika die probeerde om de vorm van de natuur niet alleen af te beelden, maar ook te bestuderen en te vereenvoudigen tot in de essentie. Pierneef was in tegenstelling tot zijn realistische voorgangers niet op zoek naar een waarheidsgetrouwe afbeelding maar naar het ‘wezen’ van een landschap. Door vorm op een subtiele manier te schematiseren en de kleuren te scheiden tot losse kleurvlakken probeerde hij de werkelijkheid te systematiseren. Het resultaat was een versimpeld landschap waarin vormen gereduceerd werden tot geometrische structuren van lijnen en kleurvlakken. De meeste van zijn landschappen zijn geïnspireerd door de Transvaalse hoogvlakten. Het werk van Pierneef wordt wereldwijd tentoongesteld en is onder andere te bewonderen in het Pierneef Museum in het centrum van Pretoria. In het Zuid-Afrikahuis zijn ook een paar echte Pierneefs te vinden!


Twee andere belangrijke kunstenaars uit het begin van de twintigste eeuw zijn Irma Stern en Maggie Laubser. Irma Stern (1894-1966) studeerde in Duitsland en werd daardoor sterk beïnvloed door het Duitse expressionisme. Deze kunststroming probeerde om emoties uit te drukken in beeldende werken. Stern beeldde met name plattelandse zwarte mensen uit en werd vooral bekend door de rijke kleuren en sterke lijnen in haar olieverfschilderijen.
Maggie Laubser (1886-1973) werd net als Stern beïnvloed door het expressionisme en maakte krachtige figuren in  heldere kleuren en schilderijen van het Kaapse platteland waar zij haar kinderjaren heeft doorgebracht.
 

Bronnen en verder lezen


  • Op de website van het Irma Sternmuseum zijn een groot aantal schilderijen te bezichtigen. Het museum wordt beheerd door de Universiteit van Kaapstad. 

  • South African History Online weidde een artikel aan Maggie Laubser.

  • Nilant, F.E.G. (1974) Die hout- en linosneë van J.H. Pierneef. Kaapstad, Rotterdam: Balkema.

  • Berman, E. (1994) Art & Artists of South Africa. Southern Book Publishers
     

Meer over dit onderwerp


 

X
Loading